Aandachtsgebieden

Een aandachtsgebied voor externe veiligheid is een gebied rond een risicobron waarin het, bij het ontstaan van een groot ongeval met gevaarlijke stoffen, voor omwonenden of andere aanwezigen gevaarlijk kan zijn. Denk bijvoorbeeld aan een grote brand, een zware explosie of een gifwolk waarbij omwonenden slachtoffer kunnen worden van het betreffende ongeval. De kans op zo’n ongeval is erg klein, maar effecten kunnen groot zijn. Daarom vraagt de veiligheid van mensen in de omgeving van een risicobron met gevaarlijke stoffen om aandacht.

Zijn aandachtsgebieden nieuw?

Vanaf 1 januari 2021 zijn, door de invoering van de Omgevingswet, de aandachtsgebieden voor externe veiligheid van kracht. Dat wil niet zeggen dat er nu pas aandacht is voor de aanwezigen rond een risicobron. Al vele jaren moeten initiatiefnemers en overheden rekening houden met de omwonenden rond een risicobron. We gebruiken hiervoor de term groepsrisico. Het groepsrisico gaat over de kans dat een grotere groep mensen in de omgeving slachtoffer kan worden van een groot ongeval met gevaarlijke stoffen. Voor de beoordeling van het groepsrisico wordt nu geen aandachtsgebied, maar een ander, meer technisch model gebruikt. De nieuwe aandachtsgebieden vormen de vertaling van het groepsrisico naar een beter te begrijpen, minder technisch concept.

Wat verandert er dan?

Behalve dat het aandachtsgebied een minder technisch kader biedt voor de beoordeling van het groepsrisico, brengen de aandachtsgebieden meer nieuws. Zo is een aandachtsgebied voor iedereen zichtbaar en maakt het zeer expliciet tot waar dodelijke effecten ten gevolge van een groot ongeval kunnen optreden. De aanwezigheid van een aandachtsgebied gaat dus, ook in een bestaande situatie, het gesprek prikkelen over de externe veiligheid in de omgeving van een risicobron.

Soorten aandachtsgebieden

De Omgevingswet kent drie verschillende soorten aandachtsgebieden: een brandaandachtsgebied (BAG), een explosieaandachtsgebied (EAG) en een gifwolkaandachtsgebied (GAG). Zoals de benamingen al suggereren, moet je binnen het BAG aandacht hebben voor de mogelijke effecten van een brand, binnen het EAG voor de mogelijke effecten van een explosie en binnen het GAG voor de mogelijke effecten van een gifwolk. Wat zijn die effecten voor de omgeving dan? Het maatgevende effect van een brand is in dit geval met name de hittestraling, van een explosie de overdruk en van een gifwolk de hoeveelheid van een giftige stof die men gedurende een bepaalde tijd kan binnenkrijgen.

Toepassing aandachtsgebied

Een aandachtsgebied voor externe veiligheid is aanwezig bij risicobronnen met een bepaalde hoeveelheid of aard van gevaarlijke stoffen. Het gaat immers om risicobronnen waarbij een groot ongeval met gevaarlijke stoffen kan leiden tot schade aan de omgeving. U kunt dan denken aan zwaardere industrieën, het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor, snelwegen en het water en de hoofdleidingen van ons aardgasdistributienet. Het soort aandachtsgebied voor externe veiligheid dat van toepassing is en de grootte ervan kunnen variëren per risicobron. Voor sommige standaard situaties zijn het soort aandachtsgebied en de grootte ervan vooraf bepaald en vastgelegd in het omgevingsrecht (meer specifiek: in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving). In andere gevallen is maatwerk nodig. Dit betekent dat op basis van de gevaarlijke stoffen die aanwezig zijn, bepaald moet worden welke soort aandachtsgebied van toepassing is. Is er bijvoorbeeld alleen een BAG en een EAG, of ook een GAG? Vervolgens kan met een door de overheid voorgeschreven softwarepakket de omvang van deze aandachtsgebieden worden berekend. Risicobronnen waarvoor dergelijk maatwerk nodig is, zijn doorgaans de zwaardere industriële bedrijven die onder de werking van de Europese Seveso-richtlijn vallen. De omvang van het aandachtsgebied voor externe veiligheid wordt bepaald op basis van de grootst denkbare ongevallen. De kans op dit grote ongeval speelt daarin niet mee. Die kans is doorgaans zeer klein. Aandachtsgebieden zijn dan ook ‘effectgebieden’ en geen ‘risicogebieden’.

Aandachtsgebied bepaald, berekend, en dan?

Wanneer het soort en de omvang van een aandachtsgebied voor externe veiligheid is bepaald, dan moet dit worden meegenomen in het omgevingsplan dat iedere gemeente vanaf 2021 moet opstellen. Behalve in het omgevingsplan van de gemeente zijn de aandachtsgebieden straks ook zichtbaar via de openbare risicokaart. Iedereen heeft straks inzicht in de aandachtsgebieden in zijn of haar leefomgeving. Dus niet alleen bestuurders, ambtenaren of professionals van bedrijven, maar ook burgers. Eenmaal vastgesteld, dan kunnen aandachtsgebieden niet uitgezet of afgeschermd worden door de overheid of een initiatiefnemer. Goede risicocommunicatie over de aandachtsgebieden is daarom essentieel.

Wat zijn de consequenties van een aandachtsgebied?

Daarnaast kennen de aandachtsgebieden natuurlijk ook een praktische toepassing. Allereerst moet er bij nieuwbouw binnen een aandachtsgebied expliciet een bestuurlijke afweging worden gemaakt over de risico’s die bij nieuwbouw worden genomen in relatie tot de wenselijkheid van de ontwikkeling. Als de risico’s te groot blijken te zijn, kunnen aanvullende ruimtelijke maatregelen worden genomen. Daarnaast kan de gemeente en aandachtsgebied aanwijzen als zogenaamd voorschriftengebied. Binnen dit voorschriftengebied gelden dan aanvullende bouwkundige voorschriften die ervoor zorgen dat niet te bouwen bouwwerken in het gebied extra beschermd zijn tegen de gevolgen van een brand, explosie of gaswolk.

Hoe gaat Oostkracht10 mij helpen?

Provincies en gemeenten zijn druk om de invoering van de Omgevingswet soepel te laten verlopen. Ze ontwerpen nieuwe processen en halen schotten tussen vakgebieden neer. Daar kan Oostkracht10 goed bij helpen. Wij hebben de kennis waar gemeenten behoefte aan hebben in de komende jaren van verandering. Oostkracht10 vertaalt die kennis naar de praktijk en zorgt ervoor dat gemeenten goed voorbereid zijn op de Omgevingswet in 2021.

  • We maken de gevolgen van de veranderingen helder bij ambtenaren en bestuurders;
  • We begeleiden het opnieuw vormgeven van processen;
  • We zetten werkvormen in zoals ontwerpsessies, het maken van bouwstenen en het opstellen van visietrajecten;
  • We trainen ambtenaren en bestuurders in de nieuwe manier van werken;
  • We stellen projectleiders beschikbaar om het proces te coördineren;
  • We bereiden bedrijven voor op de nieuwe mogelijkheden.

Heeft u nog vragen of bent u benieuwd wat Oostkracht 10 voor uw provincie of gemeente kan betekenen met het oog op aandachtsgebieden en externe veiligheid? Neem contact met ons op. Onze professionals staan u graag te woord.

Persoonlijk advies?

Tom

Neem dan contact op met

Tom Reijers

Of mail Tom