De verslechterde geopolitieke situatie versnelt de nationale inzet op veiligheid en weerbaarheid van de samenleving. Defensiegereedheid is daarmee niet langer een exclusieve defensieopgave. Voor gemeenten en veiligheidsregio’s betekent dit dat defensiegereedheid niet langer “iets van Defensie” is. Het raakt aan de kerntaken, de lokale afwegingen en de verantwoordelijkheden richting inwoners.
Van incidentgericht naar structurele weerbaarheid
Waar de focus bij de veiligheidsregio’s traditioneel lag op incidentbestrijding, verschuift deze naar het voorbereid zijn op langdurige maatschappelijke ontwrichting. Denk aan uitval van vitale infrastructuur, schaarste, maatschappelijke onrust maar ook de kwetsbaarheid van de eigen bedrijfscontinuïteit. Dit vraagt niet om extra plannen in de la, maar om fundamenteel anders organiseren: intensivering van civiel-militaire samenwerkingen, andere prioriteiten en meer afwegingen op lokaal niveau als het gaat om versterking van de nationale veiligheid versus de lokale leefbaarheid.
Defensie komt dichtbij en dat heeft directe gevolgen
De uitbreiding en intensivering van defensieactiviteiten, zoals voorzien in het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie, brengt militaire functies dichter bij de samenleving. Daarmee nemen ook de veiligheidsrisico’s toe, zoals risico’s rond munitieopslagen, gebruik van (oefen)explosieven en intensiever militair transport. Daarnaast vergroot dit de druk op de fysieke leefomgeving en leidt tot complexere veiligheidsvraagstukken, bijvoorbeeld als het gaat om vergunningverlening of toezicht. Maar ook als het gaat om een toenemende druk op ruimte, natuur en leefbaarheid.
Complexere bestuurlijke afwegingen
Voor veiligheidsregio’s en hun gemeenten betekent dit:
- Actualisatie van regionale risicoprofielen met civiel-militaire scenario’s;
- Voorbereiding op langdurige verstoringen van vitale processen;
- Aanscherping van risicocommunicatie rond maatschappelijke weerbaarheid;
- Defensie-uitbreidingen in relatie tot het toezicht & vergunningverlening.
Spanningsveld met de veilige leefomgeving
Meer ruimte voor Defensie kan botsen met belangen rond leefbaarheid, natuur en participatie. Maatschappelijk draagvlak komt onder druk te staan, terwijl juist vertrouwen cruciaal is voor effectieve crisisbeheersing. Hierdoor ontstaat een spanningsveld: nationale veiligheid krijgt voorrang, terwijl externe veiligheid, milieubescherming en lokale afwegingen onder druk komen te staan. Veiligheidsregio’s en met name gemeenten krijgen hierdoor minder invloed op de ruimtelijke ordening en de besluiten hierover, maar moeten wél omgaan met de gevolgen.
Nieuwe juridische realiteit: van lokaal naar centraal
Met de Wet op de defensiegereedheid (Wodg) krijgt Defensie ook meer ruimte om af te wijken van reguliere procedures. Dit versnelt besluitvorming, maar beperkt de invloed van lokale overheden. De bestuurlijke uitdaging verschuift daarmee van “meewegen” naar “omgaan met gevolgen”. Dit heeft mogelijk consequenties voor met name het toezicht, vergunningverlening en handhaving. Defensiegereedheid wordt daarmee de komende periode een structureel onderdeel van de bestuurlijke werkelijkheid van veiligheidsregio’s.
De kernvraag voor besturen van veiligheidsregio’s
Hoe organiseer je voldoende ruimte voor de realisatie van nationale veiligheid, zonder de kwaliteit van de (gezonde) leefomgeving, en het vertrouwen van inwoners, te ondermijnen? Defensiegereedheid zal om scherpe keuzes gaan vragen, integrale afwegingen en intensievere civiel-militaire samenwerkingsverbanden. Niet als tijdelijke opgave, maar als structureel onderdeel van bestuurlijk handelen. Dit vraagt om:
- Integrale afwegingen tussen nationale veiligheid en lokale leefbaarheid;
- Actieve samenwerking met Defensie en ketenpartners;
- Transparante communicatie richting inwoners over defensie-initiatieven.
Waar wij bij kunnen helpen
Wij ondersteunen gemeenten en veiligheidsregio’s bij het inzichtelijk maken van risico’s en impact rond militaire ontwikkelingen, het voorbereiden van bestuurlijke keuzes rond militaire opgaven en het versterken van de weerbaarheid van jouw organisatie.
Deze blog is geschreven door Michiel in ’t Veld beleidsadviseur bij Oostkracht10. Wil je in contact komen met Michiel? Mail hem dan op michiel@oostkracht10.nl of bel naar 085 – 070 47 32.
"Heb je een vraag?"
